Markaların kullanabileceği domain uzantıları

Bir isim bulduğunda ilk yaptığın şeylerden biri büyük olasılıkla alan adına bakmak olur. Çoğu zaman da aynı sonuçla karşılaşırsın: .com uzantısı çoktan alınmış. Neyse ki .com tek seçenek değil. Bu rehberde uzantı türlerini, Türkiye'deki .tr kurallarını, sektörlere göre yeni uzantıları ve bir alan adı alırken dikkat etmen gerekenleri bulacaksın.

Uzantı nedir?

Uzantı, bir alan adının noktadan sonraki son kısmıdır. Üç ana grup vardır:

• Genel uzantılar: .com, .net, .org gibi, her ülkeden herkesin alabildiği eski ve köklü uzantılar.
• Ülke uzantıları: Türkiye için .tr, Almanya için .de gibi, bir ülkeye ait uzantılar.
• Yeni genel uzantılar: 2013'ten beri kullanıma açılan .shop, .cafe, .studio, .app gibi binden fazla uzantı. Çoğu bir sektörü, bir şehri ya da bir ilgi alanını anlatır.

Türkiye'de .tr uzantıları

.tr alan adlarını 14 Eylül 2022'den beri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) TRABİS sistemi yönetiyor. Bu tarihle birlikte iki önemli şey değişti:

• .com.tr artık belgesiz. Eskiden .com.tr almak için marka tescil belgesi gibi bir belge istenirdi. Bugün .com.tr, .net.tr ve .org.tr alan adları belge istenmeden, ilk başvurana verilir.
• Doğrudan .tr de mümkün. Mevcut alan adı ve marka sahiplerine tanınan kademeli öncelik dönemlerinin ardından, "markan.tr" gibi doğrudan .tr ile biten adresler de herkese açıldı.

.gov.tr, .edu.tr ya da avukatlara ait .av.tr gibi bazı uzantılar ise hâlâ belge ister.

Türkiye'de satış yapıyorsan .com.tr ya da .tr hem müşterine "buradayım" der hem de arama motorlarına sitenin Türkiye'ye yönelik olduğunu işaret eder.

Sektörlere göre yeni uzantılar

Yeni uzantılar, .com'da bulamadığın kısa bir ismi başka bir uzantıda bulmanı sağlayabilir. Aynı zamanda adres, daha site açılmadan ne iş yaptığını anlatır.

Sektör	Örnek uzantılar
E-ticaret	.shop, .store, .online
Yeme içme	.cafe, .restaurant, .menu, .bar, .coffee
Eğitim	.academy, .school, .courses
Sağlık	.clinic, .dental, .health
Teknoloji	.app, .dev, .tech, .digital
Yaratıcı işler	.studio, .design, .art, .media
Şehir	.istanbul, .ist
Genel ve kısa	.co, .io, .xyz, .site

Birkaç not:

• .app ve .dev yalnızca güvenli bağlantıyla (HTTPS) açılır; sitenin bir SSL sertifikası olması gerekir.
• .io ve .co aslında ülke uzantılarıdır; teknoloji ve girişim dünyasında genel amaçlı kullanılırlar.
• Fiyatlar farklıdır. Bazı yeni uzantıların ilk yılı ucuz, yenilemesi pahalı olabilir. Satın almadan önce yenileme fiyatına bak.

Yeni uzantıların artısı ve eksisi

Artısı: Kısa ve anlamlı isimleri bulmak daha kolay. Adres işini anlatır, akılda kalır. Ana siten .com'da kalırken yeni bir ürün ya da kampanya için ayrı bir adres kullanabilirsin.

Eksisi: İnsanlar alışkanlıkla .com yazar; müşterilerinin bir kısmı yanlış adrese gidebilir. Bu yüzden yeni bir uzantıyı ana adres yapacaksan ismin .com ve .com.tr sürümlerinin kimde olduğuna da bak. Alınmışlarsa, özellikle aynı sektörde birinin elindeyse, karışıklık kaçınılmazdır.

Alan adı alırken nelere dikkat etmeli?

1. Söylenmesi ve yazılması kolay olsun. Adresi birine sesli söyle ve yazmasını iste. Zorlanıyorsa sadeleştir.
2. Kısa tut. Uzun adresler yazım hatasına açıktır. Bir iki kelimeyi geçmemeye çalış.
3. Tire ve rakamdan kaçın. "Tireli mi yazılıyordu, rakamla mı?" sorusu trafik kaybettirir.
4. Türkçe karakterleri düşün. "ç", "ş", "ğ" gibi harflerle alan adı almak mümkün; ama e-posta adreslerinde ve klavyede sorun çıkarabilir. Çoğu marka adresini Türkçe karakter olmadan yazar, istersen Türkçe karakterli sürümü de alıp yönlendirir.
5. Ana uzantıyı ve koruyucuları birlikte al. Ana adresinin yanında .com, .com.tr ve .tr sürümlerini, varsa sık yapılan yazım hatalarını da almak, rakiplerin ya da fırsatçıların önünü keser.
6. Kaydı kendi adına yap. Alan adını bir ajans ya da çalışan aldıysa, kayıt sahibinin sen ya da şirketin olduğundan emin ol. Yenileme tarihini takip et; otomatik yenilemeyi aç.
7. Sosyal medyayı aynı anda kontrol et. Alan adıyla aynı kullanıcı adını sosyal medyada da almak, markanı her yerde aynı adla bulunur kılar.

Alan adı marka hakkı değildir

Bir alan adını kaydettirmek, o ismi marka olarak kullanma hakkı vermez. İki yönlü bir sonucu var:

• Boş bir alan adı, ismin müsait olduğunu göstermez. Adres boş olabilir ama aynı isim işinin sınıflarında başkası adına tescilli olabilir. O zaman alan adına yaptığın yatırım da risk altına girer.
• Tescilli bir marka, alan adı uyuşmazlıklarında elini güçlendirir. Markana aynı ya da çok benzeyen bir alan adını başkası kötü niyetle almışsa, genel uzantılarda uluslararası uyuşmazlık çözüm yolları, .tr uzantılarında ise TRABİS'in uyuşmazlık çözüm yolu vardır. Bu yollarda marka hakkı en güçlü dayanaklardan biridir.

Kısacası alan adı ve marka birbirini tamamlar: Biri adresini, öteki ismini korur. İsmin marka olarak kullanılabilir görünüp görünmediğini anlamak için önce benzer markaları taratmak gerekir; isim seçerken bunun nasıl yapıldığını marka ismi bulurken nelere dikkat etmeli rehberinde anlattık.

Patent Sorgu'da alan adı varyasyonları

Patent Sorgu'da işini anlatıp isim bulduğunda, tuttuğun isimler önce marka kayıtlarında taranır. Beğendiğin bir isim için alan adı varyasyonlarını da görebilirsin: ön ekli, son ekli ve farklı uzantılı sürümlerin hangilerinin boşta göründüğünü. Kaydı ise bir alan adı firmasında yaparsın.

Doğru sıra şu: önce ismin marka olarak kullanılabilir görünüp görünmediğine bak, sonra adresini al, sonra başvurunu yap.